Jak określić swoje wartości i używać ich w decyzjach

Jak określić swoje wartości, kiedy wokół wciąż pojawiają się nowe pomysły na udane życie? Kamila Rowińska proponuje, by zamiast szukać osoby, która wskaże gotowy kierunek, zbudować własny punkt odniesienia. W dwóch nagraniach pokazuje ćwiczenie prowadzące od długiej listy wartości do siedmiu najważniejszych oraz wyjaśnia, jak używać ich w prawdziwych decyzjach.

Wartości nie są listą dobrze brzmiących słów

Media, reklamy i otoczenie podsuwają sprzeczne scenariusze: oszczędzaj albo żyj chwilą, rozwijaj firmę albo podróżuj, buduj rodzinę albo wybierz inną drogę. Mnogość możliwości daje wolność, ale bez własnego punktu odniesienia może też powodować chaos.

Kamila opowiada o okresie, gdy miała 30 lat, była po rozwodzie, ciężkiej chorobie i operacji usunięcia dziewięciu guzów z piersi. Właśnie wtedy potrzebowała zatrzymać się i zdecydować, w jakim kierunku chce pójść. Jej wniosek jest prosty: mentor ani rodzic nie może rozstrzygnąć za ciebie, jak masz żyć. Dobry coach również nie ciągnie klienta w wybranym przez siebie kierunku, tylko pyta o to, czego klient pragnie i co jest dla niego ważne.

Wartość zaczyna mieć znaczenie dopiero wtedy, gdy wpływa na wybór. Zdrowie wypowiedziane automatycznie, ale nieobecne w żadnym działaniu, może być wartością pożądaną, a nie realizowaną. Dlatego samo wskazanie „rodzina, zdrowie, miłość” jeszcze nie kończy pracy.

Ćwiczenie: od 70–75 wartości do własnej siódemki

W pierwszym materiale Kamila proponuje przygotować co najmniej 70 wartości. W drugim pracuje na liście 75 pojęć z dziennika coachingowego. Liczba startowa może się więc różnić, ale mechanizm pozostaje ten sam: lista ma być na tyle szeroka, by wybór nie ograniczał się do kilku oczywistych haseł.

1. Wypisz 70–75 wartości w przypadkowej kolejności.
2. Wykreśl te, które są mniej ważne od pozostałych — nie te, które są całkowicie nieważne.
3. Powtarzaj redukcję etapami, aż zostanie dziesięć wartości.
4. Wykreśl jeszcze trzy i zapisz finałową siódemkę.

Nie wybieraj siedmiu odpowiedzi na początku i nie zabezpieczaj ich przed skreśleniem. Dyskomfort jest częścią zadania. Jeśli trudno zrezygnować z jednego słowa na kartce, tym bardziej wymagające będzie wybranie jednej wartości kosztem drugiej w życiu.

Każdy wybór ma koszt

Wykreślenie honoru nie oznacza zgody na życie bez honoru, a wykreślenie radości nie zabrania się cieszyć. Chodzi o ustalenie hierarchii na moment, w którym nie da się mieć wszystkiego naraz. Ryzyko może zderzyć się z bezpieczeństwem, wierność z przygodą, wiarygodność z korzyścią finansową, a szczerość z wygodą zawodową.

Nie da się jednocześnie maksymalizować każdej roli. Kamila zestawia podróżowanie, intensywny sport i częste imprezowanie, a następnie dodaje do tego macierzyństwo, przedsiębiorczość i małżeństwo. Każdy z tych kierunków może być ważny, lecz czas oraz energia wymuszają kolejność.

Kamila pokazuje ten mechanizm na własnych decyzjach. Ograniczała liczbę dni poza domem, nawet jeśli oznaczało to rezygnację z propozycji zwiększających rozpoznawalność, ponieważ częsty czas z dziećmi był ważniejszy. W innym okresie rozwój zajmował tak wysokie miejsce, że tygodniowe szkolenie w Arizonie wraz z podróżą kosztowało ją około 70 tysięcy złotych — ogromną wówczas inwestycję, ale spójną z wybraną wartością.

Piękno oznaczało dla niej uważny wybór tkanin, przedmiotów, fotografii, mebli i obrazów, niezależnie od cudzej oceny, że to próżne. Stabilność mogła z kolei oznaczać wolniejsze dochodzenie do celu bez ryzyka, które naraziłoby rodzinę i pracowników na niepotrzebne trudności.

Sprawdź znaczenie wartości w codziennych decyzjach

Ta sama nazwa nie musi znaczyć tego samego dla dwóch osób. Dlatego warto porównać nie tylko listy partnerów, wspólników lub członków zespołu, ale także sposób rozumienia każdej pozycji. Co konkretnie oznacza rodzina? Jak wygląda rozwój? Po czym poznacie odpowiedzialność?

Pomocne są trzy pytania:

1. Jak ta wartość wygląda w moim kalendarzu, budżecie i zachowaniu?
2. Z czego jestem gotowa lub gotowy zrezygnować, gdy wartości się zderzą?
3. Czy moje ostatnie ważne decyzje potwierdzają deklarowaną hierarchię?

Wartości mogą się zmieniać. Kamila zauważyła, że po kolejnym wykonaniu ćwiczenia jedna pozycja w jej siódemce była inna. W nagraniu wymienia: miłość, przyjaźń, odpowiedzialność, rozwój, zdrowie, stabilność i piękno. Powrót do ćwiczenia nie unieważnia wcześniejszych wyborów — pozwala sprawdzić aktualny kierunek.

Sukces mierzony własnymi wartościami

Kamila definiuje sukces jako możliwie pełną realizację swoich wartości w danym momencie. Dla jednej osoby będzie to rozwój firmy, dla innej życie blisko natury, ograniczenie ilości odpadów albo praktyka religijna. Taki punkt odniesienia pomaga przestać porównywać się z ludźmi, którzy grają według innej hierarchii.

W nagraniu pojawiają się trzy obrazy sukcesu, które łatwo przeoczyć, gdy mierzy się go wyłącznie pieniędzmi. Człowiek ceniący naturę może spełnić marzenie o małej chatce za lasem nad jeziorem. Osoba stawiająca ekologię wysoko może cieszyć się tym, że w ciągu roku produkuje zaledwie dwa słoiki odpadów, kupuje rzeczy z drugiej ręki i sama je przetwarza. Dla kogoś, kto wybrał pobożność, ważna będzie codzienna modlitwa i bliskość Boga. Żadna z tych osób nie potrzebuje kariery przedsiębiorcy, aby uczciwie powiedzieć, że realizuje ważny dla siebie kierunek.

Warto także sprawdzać, czy relacje wspierają wybraną hierarchię. Partnerzy mogą używać tych samych słów, ale inaczej rozumieć rodzinę, wolność albo stabilność. Wspólnicy mogą deklarować odpowiedzialność, lecz różnić się oceną ryzyka. Rozmowa o zachowaniach pozwala wcześniej zobaczyć, dokąd razem zmierzacie i gdzie mogą pojawić się napięcia.

Jeśli chcesz dalej porządkować kierunek działania, przeczytaj także o siedmiu krokach do sprawczości, wychodzeniu z chaosu oraz pracy bez rozpraszania.

Chcesz przełożyć wartości na cel i kolejne działania? Poznaj kurs Model coachingowy: wytyczanie i osiąganie celów.

FAQ: jak określić swoje wartości?

Czy wykreślona wartość przestaje obowiązywać?

Nie. Wykreślasz pojęcia mniej ważne od pozostałych, aby ustalić hierarchię. Nadal możesz kierować się uczciwością, radością czy honorem, nawet jeśli nie weszły do finałowej siódemki.

Dlaczego nie wybrać od razu siedmiu wartości?

Stopniowa redukcja ujawnia napięcia między ważnymi rzeczami. Właśnie te napięcia przypominają realne decyzje, w których jedna korzyść wymaga rezygnacji z innej.

Czy wartości mogą się zmieniać?

Tak. Warto wracać do ćwiczenia i sprawdzać, czy obecna hierarchia odpowiada temu, jak chcesz żyć teraz.